Hoành Phi Tu Thân Tề Gia – Ý Nghĩa Sâu Sắc Trong Đạo Làm Người Và Nếp Nhà Việt
Hoành Phi Tu Thân Tề Gia. Trong những ngôi nhà mang phong cách truyền thống, nhà thờ họ, từ đường hay không gian thờ gia tiên, chúng ta thường bắt gặp những bức hoành phi bằng gỗ với vài chữ Hán được chạm khắc trang trọng. Có những bức nói về phúc đức, có bức nhắc đến nguồn cội, đạo hiếu và cũng có những bức gửi gắm lời răn dạy dành cho nhiều thế hệ trong gia đình.
Một trong những nội dung đặc biệt ý nghĩa là “Tu Thân Tề Gia” – 修身齊家.
Chỉ bốn chữ ngắn gọn nhưng phía sau lại là cả một quan niệm về cách sống: muốn xây dựng một gia đình tốt đẹp, trước hết mỗi người phải biết sửa mình; muốn con cháu có nề nếp, người lớn trước tiên phải làm gương.
Chính vì vậy, hoành phi Tu Thân Tề Gia không đơn thuần là một món đồ trang trí bằng gỗ. Khi được đặt đúng không gian, bức hoành phi trở thành một lời nhắc nhở thường trực về cách đối nhân xử thế, trách nhiệm của mỗi thành viên và nền tảng để gìn giữ gia phong.
Vậy Tu Thân Tề Gia nghĩa là gì? Bốn chữ Hán trên bức hoành phi được hiểu như thế nào? Vì sao nội dung này lại phù hợp với phòng khách, phòng làm việc cũng như những không gian mang tính giáo dục truyền thống?
Hãy cùng tìm hiểu chi tiết.
1. Hoành phi Tu Thân Tề Gia là gì?
Hoành phi Tu Thân Tề Gia là bức hoành phi có nội dung bốn chữ Hán:
修身齊家
Phiên âm:
Tu Thân Tề Gia
Trong đó:
-
修 – Tu: sửa chữa, tu dưỡng, trau dồi.
-
身 – Thân: bản thân, chính mình.
-
齊 – Tề: chỉnh đốn, sắp xếp cho ngay ngắn, có trật tự.
-
家 – Gia: gia đình, gia môn.
Hiểu theo nghĩa gần gũi nhất:
Tu Thân là tu dưỡng và hoàn thiện chính mình. Tề Gia là xây dựng, gìn giữ gia đình có nề nếp và hòa thuận.
Hai vế có mối quan hệ rất chặt chẽ.
Muốn “Tề Gia” thì trước tiên phải “Tu Thân”.
Một người muốn dạy con cháu sống có đạo đức nhưng bản thân lại không làm gương thì lời dạy rất khó có sức thuyết phục. Người muốn gia đình hòa thuận nhưng chính mình thường xuyên nóng giận, ích kỷ hoặc thiếu trách nhiệm thì cũng khó tạo dựng được một nếp nhà tốt đẹp.
Vì vậy, bốn chữ Tu Thân Tề Gia trước hết hướng con người trở về với chính mình.
Đừng vội yêu cầu người khác thay đổi.
Hãy bắt đầu bằng việc sửa mình.
2. Nguồn gốc tư tưởng Tu Thân Tề Gia
“Tu Thân Tề Gia” gắn với tư tưởng được biết đến rộng rãi qua sách Đại Học trong truyền thống Nho học.
Một trình tự nổi tiếng thường được nhắc đến là:
Tu Thân – Tề Gia – Trị Quốc – Bình Thiên Hạ.
Có thể hiểu khái quát:
Tu Thân → Tề Gia → Trị Quốc → Bình Thiên Hạ.
Tư tưởng này đặt việc tu dưỡng cá nhân ở vị trí nền tảng.
Trước khi nói đến những việc lớn lao bên ngoài, con người cần biết điều chỉnh bản thân. Khi mỗi cá nhân có đạo đức và trách nhiệm, gia đình mới có cơ sở để ổn định. Gia đình có nền nếp lại được xem là một trong những nền tảng tạo nên trật tự xã hội.
Ngày nay, chúng ta không nhất thiết phải hiểu câu nói hoàn toàn theo bối cảnh xã hội cổ đại.
Nếu nhìn dưới góc độ đời sống hiện đại, tư tưởng này vẫn có một điểm rất đáng suy ngẫm:
Muốn thay đổi những điều xung quanh, trước hết hãy bắt đầu từ chính mình.
Đó cũng là lý do bốn chữ Tu Thân Tề Gia vẫn được nhiều gia đình lựa chọn để làm hoành phi, tranh chữ hoặc vật phẩm trang trí trong những không gian trang trọng.
3. “Tu Thân” nghĩa là gì?
Nhiều người khi nghe chữ “tu” thường liên tưởng đến việc tu hành trong tôn giáo.
Tuy nhiên, chữ Tu – 修 trong “Tu Thân” có thể hiểu rộng hơn là sửa mình, rèn luyện và hoàn thiện bản thân.
Tu Thân không phải một việc thực hiện trong ngày một ngày hai.
Đó là cả một quá trình.
Tu dưỡng về lời nói
Một lời nói có thể làm người khác vui nhưng cũng có thể khiến người khác tổn thương.
Người biết Tu Thân cần biết lúc nào nên nói, nói điều gì và nói như thế nào.
Không phải điều gì mình biết cũng nhất thiết phải nói ra.
Không phải lúc nào mình đúng cũng cần tranh luận đến cùng.
Có những lúc giữ được sự bình tĩnh còn quan trọng hơn việc thắng một cuộc tranh luận.
Tu dưỡng về hành động
Con người được đánh giá không chỉ bằng lời nói mà còn bằng những gì mình làm.
Giữ lời hứa, có trách nhiệm với công việc, biết giúp đỡ người khác và không vì lợi ích trước mắt mà làm điều trái với nguyên tắc của mình đều có thể xem là những biểu hiện của quá trình Tu Thân.
Tu dưỡng về cảm xúc
Một người trưởng thành không phải là người không bao giờ tức giận.
Điều quan trọng là khi tức giận, họ có biết kiểm soát hành động và lời nói của mình hay không.
Trong gia đình, rất nhiều mâu thuẫn không bắt đầu từ chuyện lớn.
Đôi khi chỉ vì một câu nói trong lúc nóng giận.
Bởi vậy, biết kiềm chế cảm xúc cũng chính là một phần quan trọng của Tu Thân.
Tu dưỡng về trách nhiệm
Mỗi người đều có nhiều vai trò khác nhau.
Là cha mẹ thì có trách nhiệm với con cái.
Là con cái thì cần biết kính trọng, quan tâm đến cha mẹ.
Là vợ chồng thì cần biết chia sẻ và tôn trọng nhau.
Là anh em trong nhà thì cần biết nhường nhịn, hỗ trợ nhau khi cần thiết.
Tu Thân vì vậy không phải một khái niệm xa vời.
Nó thể hiện ngay trong những việc rất bình thường của cuộc sống hằng ngày.
4. “Tề Gia” nghĩa là gì?
Nếu Tu Thân hướng vào chính mình thì Tề Gia – 齊家 hướng đến gia đình.
“Tề” mang ý nghĩa làm cho ngay ngắn, chỉnh tề, có trật tự.
Tuy nhiên, Tề Gia không nên hiểu đơn giản là một người dùng quyền lực để bắt mọi thành viên trong gia đình phải nghe theo mình.
Một gia đình thực sự có nền nếp cần được xây dựng trên nhiều yếu tố:
kính trọng – trách nhiệm – yêu thương – nguyên tắc – sự làm gương.
Cha mẹ yêu thương con nhưng cũng cần có nguyên tắc.
Con cái kính trọng cha mẹ nhưng giữa các thế hệ cũng cần biết lắng nghe nhau.
Vợ chồng sống với nhau cần có sự chia sẻ.
Anh chị em cần giữ tình cảm và biết nhường nhịn.
Một gia đình như vậy không có nghĩa là không bao giờ xảy ra bất đồng.
Điều quan trọng là sau những bất đồng, mọi người vẫn biết đặt tình thân và sự tôn trọng lên trên cái tôi của mình.
Đó là ý nghĩa rất đáng quý của chữ Gia.
5. Vì sao Tu Thân phải đứng trước Tề Gia?
Thứ tự của bốn chữ này rất đáng chú ý.
Không phải:
Tề Gia rồi mới Tu Thân.
Mà là:
Tu Thân rồi mới Tề Gia.
Điều đó hàm chứa một quan niệm rất thực tế: muốn người khác thay đổi, trước tiên hãy nhìn lại chính mình.
Cha mẹ muốn con sống trung thực thì trước hết cha mẹ cần làm gương về sự trung thực.
Muốn con biết giữ lời thì người lớn cũng phải biết giữ lời với con.
Muốn con biết kính trọng người khác thì cách người lớn cư xử với ông bà, cha mẹ và những người xung quanh chính là bài học trực tiếp nhất.
Có những điều không cần giảng giải quá nhiều.
Con cái nhìn cách cha mẹ sống mỗi ngày rồi tự học theo.
Bởi vậy, giáo dục gia đình nhiều khi không bắt đầu bằng lời nói mà bắt đầu bằng tấm gương.
Đây chính là một trong những giá trị sâu sắc nhất của câu Tu Thân Tề Gia.
6. Ý nghĩa của hoành phi Tu Thân Tề Gia trong gia đình Việt
Khi bốn chữ này được đưa lên một bức hoành phi và treo trang trọng trong nhà, ý nghĩa của nó vượt ra ngoài chức năng trang trí.
Nhắc nhở mỗi người biết sửa mình
Con người thường rất dễ nhìn thấy khuyết điểm của người khác nhưng lại khó nhìn thấy khuyết điểm của chính mình.
Một bức hoành phi Tu Thân Tề Gia có thể xem như một lời nhắc:
Trước khi trách người, hãy nhìn lại mình.
Đó là một thái độ sống cần thiết để giảm bớt những mâu thuẫn không đáng có.
Đề cao vai trò của gia đình
Gia đình là nơi mỗi người lớn lên, học những bài học đầu tiên về cách cư xử và hình thành nhiều giá trị sống.
Một ngôi nhà đẹp không chỉ nằm ở kiến trúc hay đồ nội thất.
Điều quan trọng hơn là những người sống trong đó đối xử với nhau như thế nào.
Bởi vậy, chữ “Gia” trong Tu Thân Tề Gia mang một ý nghĩa đặc biệt.
Nó nhắc con người rằng thành công bên ngoài sẽ khó trọn vẹn nếu phía sau không có một gia đình được vun đắp bằng trách nhiệm và tình cảm.
Gìn giữ gia phong
Ngày xưa, nhiều gia đình đặc biệt coi trọng hai chữ gia phong.
Gia phong không nhất thiết là những quy định cứng nhắc.
Có thể hiểu đơn giản đó là những giá trị tốt đẹp được duy trì từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Ví dụ:
Kính trên nhường dưới.
Hiếu kính cha mẹ.
Anh em hòa thuận.
Sống có trước có sau.
Giữ chữ tín.
Biết ơn nguồn cội.
Làm ăn chân chính.
Khi một gia đình duy trì được những điều ấy qua nhiều thế hệ, đó chính là một tài sản tinh thần rất đáng quý.
Hoành phi Tu Thân Tề Gia vì thế cũng có thể được xem như một lời nhắc về việc giữ gìn nếp nhà.
7. Hoành phi Tu Thân Tề Gia không chỉ để “cầu may”
Một điều cần hiểu đúng là Tu Thân Tề Gia không phải câu chữ mang ý nghĩa cầu tài, cầu lộc đơn thuần.
Giá trị nổi bật của nó nằm ở tư tưởng giáo dục.
Bức hoành phi không thể tự khiến gia đình hòa thuận nếu những người trong gia đình không biết nhường nhịn nhau.
Nó cũng không thể khiến con cháu thành đạt nếu không có sự giáo dục, rèn luyện và cố gắng.
Giá trị thực sự của bốn chữ nằm ở việc con người đọc – hiểu – suy ngẫm – thực hành.
Đó cũng chính là điểm làm nên chiều sâu của những bức hoành phi chữ Hán truyền thống.
Một bức hoành phi đẹp không chỉ để ngắm.
Quan trọng hơn, người trong nhà hiểu được điều gì từ những chữ được khắc trên đó.
8. Giá trị giáo dục đối với con cháu
Nếu trong nhà có trẻ nhỏ, một bức hoành phi chữ Hán đôi khi còn trở thành một câu chuyện để cha mẹ hoặc ông bà kể cho con cháu.
Trẻ có thể hỏi:
“Bốn chữ này nghĩa là gì?”
Đó chính là cơ hội để người lớn giải thích:
“Tu Thân là trước tiên phải biết sửa mình.”
“Tề Gia là cùng nhau giữ cho gia đình hòa thuận.”
Từ bốn chữ trên một bức gỗ, câu chuyện có thể mở rộng thành những bài học rất gần gũi:
Tại sao phải giữ lời?
Tại sao anh em phải yêu thương nhau?
Tại sao phải kính trọng ông bà?
Tại sao khi làm sai phải biết nhận lỗi?
Tại sao trước khi trách người khác nên xem mình đã làm đúng chưa?
Như vậy, giá trị của một bức hoành phi không chỉ nằm ở chất liệu gỗ hay kỹ thuật chạm khắc.
Nó còn nằm ở câu chuyện mà gia đình truyền lại cho thế hệ sau.
9. Có nên treo hoành phi Tu Thân Tề Gia trong phòng khách?
Tu Thân Tề Gia rất phù hợp với phòng khách, đặc biệt là những không gian sử dụng nhiều đồ gỗ tự nhiên hoặc thiết kế theo phong cách Á Đông.
Phòng khách là nơi sinh hoạt chung và cũng là nơi tiếp đón khách.
Một bức hoành phi Tu Thân Tề Gia đặt tại đây vừa có giá trị thẩm mỹ, vừa thể hiện quan niệm sống mà gia chủ trân trọng.
Với những căn nhà có nội thất gỗ, hoành phi có thể kết hợp cùng:
-
bàn ghế gỗ;
-
sập gụ, tủ chè;
-
trường kỷ;
-
tranh gỗ;
-
câu đối;
-
đồ trang trí mang phong cách truyền thống.
Tuy nhiên, kích thước bức hoành phi cần phù hợp với diện tích bức tường và đồ nội thất phía dưới.
Một bức quá nhỏ sẽ bị lọt thỏm.
Ngược lại, một bức quá lớn trong căn phòng nhỏ dễ tạo cảm giác nặng nề.
Sự cân đối luôn quan trọng hơn việc cố chọn kích thước thật lớn.
10. Có nên treo Tu Thân Tề Gia ở phòng làm việc?
Đây cũng là một vị trí rất phù hợp.
Trong phòng làm việc, ý nghĩa của Tu Thân càng trở nên rõ ràng.
Nó nhắc người sở hữu về:
sự tự giác;
kỷ luật;
trách nhiệm;
giữ chữ tín;
không ngừng học hỏi;
biết nhìn lại bản thân.
Vì vậy, người làm kinh doanh, quản lý hoặc những người yêu thích văn hóa truyền thống có thể lựa chọn bức chữ này cho phòng làm việc.
So với những nội dung thiên nhiều về cầu tài lộc, Tu Thân Tề Gia mang tính chiêm nghiệm và giáo dục rõ rệt hơn.
11. Hoành phi Tu Thân Tề Gia có phù hợp với nhà thờ họ không?
Điều này cần xem xét tùy vào vị trí và mục đích của từng không gian.
Trong nhà thờ họ hoặc từ đường, những nội dung thường được ưu tiên là các chữ liên quan đến:
tổ đức, nguồn cội, hiếu kính, phúc đức và sự tiếp nối của dòng tộc.
Tu Thân Tề Gia vẫn mang nội dung tốt đẹp và có liên hệ mạnh với gia phong, vì vậy có thể sử dụng trong một số không gian phù hợp.
Tuy nhiên, nếu đặt ở vị trí trung tâm phía trên bàn thờ tổ tiên, gia chủ nên cân nhắc tổng thể kiến trúc và ý nghĩa của toàn bộ hệ thống hoành phi – câu đối.
Không phải cứ câu chữ hay là có thể đặt ở bất kỳ vị trí nào.
Nội dung và không gian nên thống nhất với nhau.
12. Chọn chữ Hán hay chữ Quốc ngữ?
Hiện nay có thể làm hoành phi theo hai hướng.
Hoành phi chữ Hán
Viết:
修身齊家
Ưu điểm lớn nhất là giữ được vẻ đẹp cổ kính và tinh thần của nghệ thuật hoành phi truyền thống.
Các chữ có thể được thể hiện theo nhiều phong cách thư pháp khác nhau tùy thiết kế.
Khi kết hợp với gỗ tự nhiên và kỹ thuật chạm khắc, chữ Hán thường tạo cảm giác trang trọng, cô đọng.
Tuy nhiên, không phải ai cũng đọc được chữ Hán.
Vì vậy, nếu sử dụng, gia chủ nên hiểu rõ từng chữ và ý nghĩa của toàn câu thay vì chỉ chọn vì hình thức đẹp.
Hoành phi chữ Quốc ngữ
Có thể thể hiện trực tiếp:
TU THÂN TỀ GIA
Cách này dễ đọc, dễ hiểu và phù hợp với không gian hiện đại hơn.
Không nhất thiết phải sử dụng chữ Hán mới thể hiện được giá trị của câu nói.
Quan trọng nhất vẫn là nội dung phù hợp với người sử dụng và không gian trưng bày.
13. Chất liệu gỗ làm hoành phi Tu Thân Tề Gia
Một bức hoành phi có thể sử dụng nhiều loại gỗ khác nhau tùy thiết kế, ngân sách và yêu cầu về thẩm mỹ.
Điều đáng quan tâm không chỉ là tên loại gỗ mà còn là:
độ khô của gỗ;
chất lượng phôi;
vân gỗ;
màu sắc;
khả năng gia công;
kỹ thuật xử lý;
tay nghề chạm khắc;
và mức độ hoàn thiện sản phẩm.
Đối với đồ gỗ tự nhiên, hai sản phẩm làm từ cùng một loại gỗ vẫn có thể có vẻ ngoài khác nhau bởi vân và màu của từng phôi gỗ không hoàn toàn giống nhau.
Đây cũng chính là một nét thú vị của đồ gỗ tự nhiên.
Khi lựa chọn hoành phi, người mua nên xem hình ảnh hoặc phôi thực tế nếu có điều kiện, đồng thời trao đổi rõ về kích thước, kiểu chữ và màu hoàn thiện.
14. Chạm chìm, chạm nổi hay khắc chữ?
Kiểu thể hiện chữ ảnh hưởng rất nhiều đến thần thái của bức hoành phi.
Chạm nổi giúp chữ nổi bật khỏi mặt nền, tạo chiều sâu và cảm giác mạnh mẽ.
Chạm chìm tạo vẻ gọn gàng, tinh tế và thường làm nổi bật nét chữ khi xử lý màu hợp lý.
Ngoài ra còn có những phương pháp khắc hoặc tạo chữ khác tùy kỹ thuật của từng cơ sở sản xuất.
Không có phương án nào luôn tốt hơn trong mọi trường hợp.
Một bức đẹp phải xét tổng thể:
phôi gỗ + bố cục + kiểu chữ + kỹ thuật chạm + màu sắc + không gian treo.
Nếu phần chữ quá cầu kỳ trong khi diện tích bức nhỏ, tác phẩm có thể trở nên rối.
Ngược lại, với một tấm gỗ có vân đẹp, đôi khi bố cục đơn giản lại giúp vẻ đẹp tự nhiên của gỗ được thể hiện rõ hơn.
15. Vẻ đẹp của thư pháp trên hoành phi
Bốn chữ:
修身齊家
nếu chỉ xét về số lượng thì rất ít.
Nhưng để bố trí bốn chữ sao cho đẹp trên một bức hoành phi lại không đơn giản.
Người thiết kế cần cân nhắc:
khoảng cách giữa các chữ;
độ lớn của chữ;
độ dày nét;
khoảng trống xung quanh;
vị trí lạc khoản nếu có;
họa tiết viền;
tỷ lệ giữa chữ và nền.
Trong nghệ thuật truyền thống, khoảng trống cũng là một phần của bố cục.
Không phải cứ chạm kín mặt gỗ mới đẹp.
Đôi khi một tấm gỗ có vân tự nhiên đẹp, chỉ cần bốn chữ thư pháp được bố trí hợp lý đã đủ tạo nên một tác phẩm có chiều sâu.
16. Nên chọn kích thước hoành phi như thế nào?
Không có một kích thước duy nhất phù hợp cho tất cả mọi ngôi nhà.
Trước khi đặt làm, nên xác định:
Chiều rộng vị trí treo là bao nhiêu?
Bên dưới có bàn ghế, tủ hay bàn thờ không?
Khoảng cách từ vị trí quan sát đến bức hoành phi bao xa?
Trần nhà cao hay thấp?
Có treo kèm câu đối hay vật phẩm khác không?
Sau đó mới lựa chọn tỷ lệ phù hợp.
Đặc biệt với hoành phi gỗ tự nhiên, cần chú ý trọng lượng và phương pháp cố định chắc chắn vào tường.
Không nên chỉ quan tâm đến kích thước đẹp mà bỏ qua yếu tố an toàn khi treo.
17. Cách bảo quản hoành phi gỗ
Đồ gỗ tự nhiên muốn sử dụng bền đẹp cần được bảo quản phù hợp.
Nên hạn chế đặt bức hoành phi tại vị trí thường xuyên bị nước mưa hoặc độ ẩm cao tác động trực tiếp.
Không nên để ánh nắng mạnh chiếu trực tiếp trong thời gian dài nếu điều kiện không gian cho phép.
Khi vệ sinh, có thể sử dụng khăn mềm khô hoặc hơi ẩm để lau bụi, sau đó làm khô bề mặt.
Đối với những phần chạm khắc nhỏ, có thể sử dụng chổi mềm để làm sạch bụi.
Không nên tùy tiện sử dụng hóa chất tẩy rửa mạnh lên bề mặt sản phẩm vì có thể ảnh hưởng đến lớp hoàn thiện.
Với một bức hoành phi được làm từ gỗ đã xử lý tốt và được bảo quản trong môi trường phù hợp, vẻ đẹp của sản phẩm có thể được duy trì lâu dài.
18. Tu Thân Tề Gia trong cuộc sống hiện đại
Có người cho rằng những câu chữ như Tu Thân Tề Gia thuộc về xã hội xưa.
Nhưng nếu bỏ qua những khác biệt về bối cảnh lịch sử và nhìn vào phần cốt lõi, thông điệp của bốn chữ này vẫn có thể gợi nhiều suy ngẫm trong đời sống hiện đại.
Ngày nay, chúng ta có thể hiểu:
Tu Thân là biết học hỏi, tự chịu trách nhiệm, kiểm soát cảm xúc, giữ chữ tín và liên tục hoàn thiện bản thân.
Tề Gia là biết dành thời gian cho gia đình, chia sẻ trách nhiệm, tôn trọng các thành viên và cùng xây dựng một môi trường sống lành mạnh.
Công việc có thể rất quan trọng.
Tiền bạc cũng cần thiết.
Nhưng nếu một người thành công ngoài xã hội mà gia đình luôn bất hòa thì sự thành công ấy đôi khi vẫn để lại một khoảng trống.
Ngược lại, muốn gia đình tốt đẹp cũng không thể chỉ yêu cầu người khác hy sinh cho mình.
Mỗi thành viên đều phải có trách nhiệm.
Bởi vậy, hai chữ Tu Thân luôn đứng trước hai chữ Tề Gia.
19. Bài học lớn nhất của bốn chữ Tu Thân Tề Gia
Nếu phải rút gọn ý nghĩa của bốn chữ này thành một thông điệp, có thể nói:
Mọi sự thay đổi nên bắt đầu từ chính mình.
Muốn con cái sống tốt?
Người lớn hãy làm gương.
Muốn gia đình hòa thuận?
Mỗi người hãy bớt đi một phần cái tôi.
Muốn người khác tôn trọng mình?
Trước tiên hãy biết tôn trọng người khác.
Muốn giữ được gia phong?
Không chỉ treo những câu chữ đẹp trên tường mà cần biến những giá trị ấy thành cách sống hằng ngày.
Đó mới là ý nghĩa sâu xa của Tu Thân Tề Gia.
20. Hoành phi Tu Thân Tề Gia – không chỉ là một bức gỗ
Một bức hoành phi đẹp có thể bắt đầu từ một tấm gỗ.
Người thợ chọn phôi.
Lên bố cục.
Chọn kiểu chữ.
Chạm từng nét.
Hoàn thiện bề mặt.
Nhưng giá trị của tác phẩm không kết thúc khi người thợ đặt dụng cụ xuống.
Khi bức hoành phi được đưa về một gia đình, câu chuyện của nó mới thực sự bắt đầu.
Có thể hôm nay người cha nhìn bốn chữ ấy và tự nhắc mình phải kiên nhẫn hơn với con.
Ngày mai người con lớn lên lại giải thích cho thế hệ tiếp theo về ý nghĩa của chữ “Tu”, chữ “Gia”.
Theo cách đó, một món đồ bằng gỗ có thể trở thành vật lưu giữ một phần câu chuyện và nếp sống của gia đình.
Đó cũng là lý do những bức hoành phi mang nội dung về đạo đức và gia phong thường có sức sống lâu dài.
21. Một bức hoành phi đẹp cần cả “hình” và “ý”
Khi lựa chọn hoành phi Tu Thân Tề Gia, nhiều người trước tiên chú ý đến loại gỗ, kích thước và kỹ thuật chạm.
Điều đó hoàn toàn hợp lý.
Nhưng một bức hoành phi thực sự có giá trị nên có cả hai yếu tố:
Hình đẹp và ý hay.
“Hình” là chất liệu, đường nét, thư pháp, vân gỗ và tay nghề của người thợ.
“Ý” là nội dung mà bốn chữ muốn truyền tải.
Nếu chỉ có gỗ quý mà không hiểu chữ được khắc trên đó thì mới thưởng thức được một phần giá trị của tác phẩm.
Ngược lại, khi hiểu ý nghĩa từng chữ, người xem sẽ cảm nhận bức hoành phi theo một cách hoàn toàn khác.
Bởi lúc đó, chúng ta không chỉ nhìn thấy bốn chữ:
修身齊家
mà còn nhìn thấy phía sau đó là câu chuyện về con người – gia đình – trách nhiệm – gia phong.
22. Kết luận
Hoành phi Tu Thân Tề Gia – 修身齊家 mang một thông điệp sâu sắc nhưng rất gần gũi:
Muốn xây dựng một gia đình tốt đẹp, trước hết mỗi người phải biết tu dưỡng chính mình.
Tu Thân không phải việc gì quá xa vời.
Đó có thể bắt đầu từ việc biết giữ lời, kiểm soát nóng giận, sống có trách nhiệm, biết nhận lỗi và không ngừng học hỏi.
Tề Gia cũng không phải là áp đặt mọi người trong nhà theo một khuôn mẫu.
Đó là quá trình các thành viên cùng gìn giữ tình thân, tôn trọng lẫn nhau và truyền lại những giá trị tốt đẹp cho thế hệ tiếp theo.
Bởi vậy, giá trị của hoành phi Tu Thân Tề Gia không nằm riêng ở một tấm gỗ đẹp hay những nét chữ được chạm công phu.
Điều đáng quý nhất chính là ý nghĩa mà bốn chữ ấy nhắc nhở con người mỗi ngày.
Một ngôi nhà có thể thay đổi theo năm tháng.
Đồ vật có thể cũ đi.
Nhưng nếu những giá trị như tu dưỡng bản thân, kính trên nhường dưới, giữ chữ tín, sống có trách nhiệm và gìn giữ gia phong được truyền từ đời này sang đời khác thì đó mới là điều bền vững.
Và có lẽ vì thế, trải qua nhiều thế hệ, bốn chữ:
修身齊家 – TU THÂN TỀ GIA
vẫn luôn là một nội dung đẹp để thể hiện trên những bức hoành phi trong không gian văn hóa gia đình Việt.
